Phòng tiêm chủng Thu Ba
Uncategorized

Vắc xin giảm độc tố và vắc xin giải độc tố

Vắc xin sống giảm độc lực:

Định nghĩa Vắc-xin sống giảm độc lực là vắc xin được sản xuất từ các tác nhân gây bệnh . Những tác nhân này đã được làm giảm độc lực (làm suy yếu), và có nhiều cách phương pháp để làm giảm độc lực, phương pháp phổ biến nhất là nuôi cấy lặp đi lặp lại nhiều lần với môi trường nuôi cấy là tế bào nuôi cấy hoặc phôi động vật (thường sử dụng phôi gà). Số lần nuôi cấy có thể lên tới 200 lần, khiến cho tác nhân thích nghi với sự nhân lên ở môi trường nuôi cấy và giảm (hoặc mất đi) khả năng nhân lên trong môi trường tế bào con người, đảm bảo an toàn để sản xuất vắc xin sử dụng cho người.

Để gây được đáp ứng miễn dịch, vắc-xin sống giảm độc lực phải còn có khả năng nhân lên bên trong cơ thể người được sử dụng vắc xin. Nói một cách dễ hiểu thì  vắc-xin sống giảm độc lực thực chất là đưa một liều rất nhỏ virus hoặc vi khuẩn (đã làm suy yếu đi hoặc mất độc lực) vào trong cơ thể, để chúng nhân lên và tạo thành một quần thể đủ để kích hoạt cơ thể sinh ra miễn dịch . Bất kỳ tác nhân nào tác động lên vắc xin (ánh sáng, nhiệt độ,…) hoặc tác động lên quá trình nhân lên bên trong cơ thể đều khiến vắc xin bị giảm hoặc mất hiệu quả. Vì vậy, quy trình về bảo quản cũng như vận chuyển vắc-xin sống giảm độc lực rất nghiêm ngặt.

Miễn dịch có được từ vắc-xin sống giảm độc lực tương tự  với khi mắc bệnh tự nhiên ( Vì vậy có thể nói vắc xin sống giảm độc lực là loại vắc xin tạo đáp ứng miễn dịch hiệu quả nhất). Tuy nhiên một số loại vắc xin cần phải sử dụng liều nhắc lại để củng cố đáp ứng miễn dịch.

Về lý thuyết, tác nhân trong vắc xin có thể chuyển ngược lại dạng gốc ban đầu (đầy đủ độc lực), tuy nhiên hiện tượng này chỉ ghi nhận được ở vắc xin bại liệt sống giảm độc lực (đường uống). Mặc dù nhân lên trong cơ thể nhưng người sử dụng vắc xin sẽ không mắc bệnh bởi tác nhân gây bệnh trong vắc xin không còn giống như ban đầu. Nếu người sử dụng thực sự bị bệnh thì mức độ bệnh cũng nhẹ hơn rất nhiều so với mắc bệnh tự nhiên, và đây là một phản ứng bất lợi của việc sử dụng vắc-xin sống giảm độc lực.

 

 

Bên cạnh đó, vắc-xin sống giảm độc lực có thể xảy ra các phản ứng nghiêm trọng hơn hoặc đe dọa tính mạng, mà một phần trong số đó bắt nguồn từ sự nhân lên không kiểm soát của tác nhân có trong vắc xin (tuy nhiên điều này chỉ gặp khi người sử dụng vắc xin bị suy giảm miễn dịch). Các phản ứng bất lợi và nguy cơ khi sử dụng vắc-xin sống giảm độc lực bao gồm:

  • Tác nhân sống giảm độc lực biến đổi ngược trở lại dạng đầy đủ độc lực ban đầu và gây bệnh cho người sử dụng như khi mắc bệnh tự nhiên (rất hiếm gặp, và chỉ ghi nhận xuất hiện ở vắc xin bại liệt sống giảm độc lực đường uống).
  • Bình thường hệ miễn dịch khởi động đáp ứng và cuối cùng loại trừ tác nhân sống giảm độc lực có trong vắc xin, nhưng đối với các trường hợp suy giảm miễn dịch, đáp ứng miễn dịch đối với vắc xin sống giảm độc lực không như người bình thường, do đó rất dễ xảy ra tình trạng mất kiểm soát đối với tác nhân sống giảm độc lực, để tác nhân nhân lên quá độ và gây bệnh thực sự.
  • Nhiễm khuẩn dai dẳng, ví dụ như vắc xin BCG có thể gây viêm hạch bạch huyết khu vực, nặng hơn là nhiễm khuẩn lan tràn.
  • Nếu tác nhân sống giảm độc lực được nuôi cấy trong môi trường bị ô nhiễm thì nó có thể bị ô nhiễm bởi các virus khác (ví dụ như retro virus với vắc xin sởi).
  • Về nguyên tắc, vắc-xin sống giảm độc lực cần thận trọng khi sử dụng cho phụ nữ đang mang thai, tuy nhiên nguy cơ thực sự đối với bào thai vẫn chỉ là trên lý thuyết. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy ngay cả khi phụ nữ đang mang thai (không biết mình có thai) tiêm vắc xin rubella thì cũng không làm tăng nguy cơ dị tật thai nhi.
  • Một số vắc xin sống giảm độc lực được sản xuất và đưa ra thị trường dưới dạng bột đông khô, trước khi sử dụng cần phải hòa tan với dung dịch được chỉ định theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Đồng thời nhiều vắc xin sống giảm độc lực yêu cầu phải bảo quản lạnh để đảm bảo chất lượng. Nếu kĩ thuật sử dụng vắc xin không đúng, bảo quản và vận chuyển không đảm bảo thì khả năng rất cao vắc xin không mang lại hiệu quả như mong đợi, nghiêm trọng hơn có thể xảy ra các phản ứng bất lợi cho người sử dụng.
Vắc-xin sống giảm độc lực cần thận trọng khi sử dụng cho phụ nữ đang mang thai

Các vắc-xin sống giảm độc lực hiện có bao gồm:

  •  vắc-xin sởi, quai bị, rubella,
  •  bại liệt (uống),
  • đậu mùa,
  • thủy đậu, 
  • BCG
  • thương hàn (uống)
  • sốt vàng, rota virus, và cúm.

 Vắc xin giải độc tố:

 Được tạo ra dựa trên độc tố mà vi khuẩn sản sinh ra (ví dụ như độc tố của vi khuẩn uốn ván hay bạch hầu).

Có một số trường hợp bệnh lý xuất hiện không phải do vi khuẩn trực tiếp gây ra, mà do độc tố vi khuẩn sản sinh ra. Độc tố xâm nhập vào máu và gây ra các triệu chứng, ví dụ như trường hợp của bệnh uốn ván, các triệu chứng biểu hiện trên bệnh nhân không phải do vi khuẩn uốn ván (Clostridium tetani) gây ra, mà do độc tố thần kinh tetanospasmin của vi khuẩn uốn ván tiết ra.

Các độc tố có bản chất protein được xử lý thành vô hại và sử dụng làm kháng nguyên sản xuất vắc xin. Quá trình xử lý này thường sử dụng hóa chất (như formalin), tuy nhiên cũng có thể dùng các phương pháp khác (như xử lý nhiệt). Quá trình sản xuất để độc tố hấp phụ vào tá dược là muối nhôm hoặc muối canxi nhằm làm tăng hiệu quả gây đáp ứng miễn dịch.

Nếu xét về bản chất, vắc xin giải độc tố hoàn toàn phù hợp để xếp chung vào nhóm vắc xin bất hoạt, và nhiều phân loại đã xếp vắc xin giải độc tố nằm trong nhóm vắc xin bất hoạt, tuy nhiên nhiều phân loại khác lại xếp vắc xin giải độc tố thành nhóm riêng để nhấn mạnh thành phần của nó chứa độc tố đã qua xử lý.

Vắc-xin giải độc tố hoàn toàn an toàn cho người sử dụng, đạt độ ổn định cao, ít nhạy cảm với sự thay đổi của nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng (nên quá trình bảo quản cũng dễ dàng hơn nhiều so với những vắc xin yêu cầu điều kiện bảo quản nghiêm ngặt như vắc xin sống giảm độc lực).

Bài viết liên quan